TRADYCYJNY PUNKT WIDZENIA

Z tradycyjnego epistemologicznie punktu widzenia antropologicz­ne pojęcie „etosu” stanowi zlepek znaczeń. Tak więc, można dowo­dzić, że pojęcie to miesza ze sobą dwie różne sprawy, a mianowicie to, co ,jest” z tym, co „powinno być”, to znaczy miesza ujęcie opisowe z postulatywnym. Lecz z socjologicznego punktu widzenia sytuacja przedstawia się inaczej, gdyż pojęcie etosu łączy perspektywę…


WZBOGACENIE POJĘCIA ETOSU

Wzbogacenie pojęcia etosu o ideę metapostawy stwarza nową, nieoczekiwaną możliwość. Meta­postawa tworzy ogniwo łączące świat indywidualnych postaw z istniejącymi typami zachowań społecznych.Socjologia polska, jeśli nie ogranicza się do powielania osiągnięć socjologii europejskiej oraz amerykańskiej i opierania na nich swych dociekań, ma znaczną wartość ogólną. Równocześnie, pojęcia naj­bardziej interesujące są najściślej związane z unikalnym charakterem społeczeństwa polskiego…


USTALENIE POJĘCIA MORALNOŚCI

Opublikowana w 1955 roku Moralność mieszczańska przy­niosła analizę moralności i sposobów jej rozumienia w konkretnym społecznym systemie, tj. w dziewiętnastowiecznej Anglii. W kolej­nych książkach, opublikowanych w latach 1949, 1970 i 1973, próbo­wała uporać się z problematyką zjawisk moralnych z perspektywy socjologii teoretycznej. Te herkulesowe prace nad ustaleniem pojęcia moralności znalazły rozwiązanie w zdumiewająco prostej i wyrazistej…


ETOS

Jeśli jednak chodzi o kwestię moralności to kompetentni są wszyscy. Moralności nie wiąże się zazwyczaj z jakąś określoną profesją. Z reguły jest ona traktowana jako rozszerzenie wierzeń religijnych (katolickiego, żydowskiego, buddystycznego, islamskiego). W tym sensie dziedzina moralności jest otwarta dla wszelkich możliwych ocen, interpretacji i opinii. Moralność per se nie ma epistemologicz- nego lobby.Maria Ossowska…


NIEPOWTARZALNA KONSTELACJA

Metapostawy rzeczywiście występują we wszystkich społeczeń­stwach, lecz dla danego społeczeństwa typowe są jedynie pewne ich kombinacje, wytworzone w reakcji (dla jednych funkcjonalnej, dla in­nych dysfunkcjonalnej) na ich własne problemy społeczne. Dopro­wadzenie do końca budowy ogólnej socjologii ludzkości wymagałoby zbadania wszystkich tych, a także innych, nierozpoznanych jeszcze metapostaw. Skonstruowanie socjologii zajmującej się tylko określo­nym, konkretnym społeczeństwem…


FUNKCJONALNE NARZĘDZIA

Postawy te niejednokrotnie okazują się właściwymi, funkcjonalnymi narzędziami, za pomocą których członkowie danego społeczeństwa radzą sobie ze swymi specyficznymi problemami społecznymi. Na przykład, metapostawy są czynnikiem konsoli­dującym większości i mniejszości społeczne („widzialne” i „nie­widzialne”), etniczne ugrupowania i narodowości oraz zmuszają ludzi do zajęcia się należącymi do nich sprawami. Ogólnie mówiąc, meta­postawy, czy to specyficzne dla…


NA WYŻSZYCH SZCZEBLACH

Urzędnicy wyższego szczeb­la, oficerowie armii, specjaliści, pracownicy umysłowi i rzemieślnicy przejawiali tendencję do zajmowania przeciwstawnej, „przedsiębior- czo-podmiotowej postawy”, ujętej w ostatniej, (3) kategorii (Ko- ralewicz, Ziółkowski 1990). Gdyby studium to mniej zajmowało się uniwersalnymi zjawiskami psychicznymi a zwróciło większą uwagę na związek unikalnych cech społeczeństwa polskiego z czynnikami o większym stopniu socjolo­gicznego „nasycenia”, sformułowane przez autorów…


OBSZERNE BADANIA

W roku 1989 przeprowadzono obszerne badania nad „opartą na empirii typologią mentalności Polaków”. Opierały się one na analizie czynnikowej posługującej się piętnastoma skalami „mentalności”. Wyróżnione zostały trzy podstawowe metapostawy: (1) mentalność biemo-produk- tywno-antyindywidualistyczna („bohater pracy socjalistycznej”); ludzie przejawiający tę cechę przedstawiali się jako konformiści, akceptujący centralne zarządzanie i pełne zatrudnienie; (2) mentalność obronno-zachowawczo-roszczeniowa („złodziejsko-żebracza”); ludzie…


UPORZĄDKOWANIE RÓŻNIC

Dla uporząd­kowania różnych typów społecznego zachowania potrzebne jest pojęcie bardziej ogólne. W tym celu wprowadzona została kategoria metapostawy. Według wcześniej przedstawionej definicji metapostawa może być określona jako rodzaj dyspozycji do stabilnej reakcji, która sama nie uzewnętrznia się, ale strukturyzuje od wewnątrz motywacje znaj­dujące zewnętrzny wyraz. Metapostawy są ukrytymi i spetryfikowanymi postawami (Podgórecki, Łoś 1979: 240).Zgodnie z…


DLA UCZONYCH

Dla socjologów pojęcie postawy jest tylko jednym z wielu istnie­jących, choć niezbyt ostro zdefiniowanych pojęć. Opinie zwykle odnoszą się do aktualnych i ulotnych ocen, dotyczących spraw publicznych; postawy są nieco trwalsze i ogólne; przekonania są jeszcze bardziej podstawowe, odnoszą się bowiem do centralnych wartości życia (Berelson, Steiner 1964: 558 – kursywa moja – A.P.).Dla psychologów postawa…